راهنمای جامع آزمایشات لازم قبل از جراحی اسلیو معده
قبل از انجام عمل اسلیو معده، بیمار باید مراحل خاصی را طی کند تا بدن و ذهن او برای جراحی آماده شود. پزشک متخصص، قبل از عمل، یک سری آزمایشات پزشکی ضروری را برای ارزیابی سلامت کلی فرد تجویز میکند تا از نتیجه ایمن و موفقیتآمیز عمل اسلیو برای فرد متقاضی اطمینان حاصل نماید.
انجام آزمایشات قبل از اسلیو معده به کاهش عوارض، افزایش موفقیت جراحی و تسریع روند بهبودی کمک میکند. دکتر سینوهه در این مقاله به طور جامع برای شما به تفصیل توضیح داده است که قبل از عمل اسلیو چه کارهایی باید انجام داد و انجام یا عدم انجام آزمایشهای لازم قبل از اسلیو معده چه پیامدهایی را برای شما به دنبال خواهد داشت.
مشاورههای اولیه قبل از جراحی اسلیو معده
- مشاوره روانشناسی یا روانپزشکی: این نوع مشاوره به منظور بررسی وضعیت روانی و آمادگی ذهنی بیمار برای اعمال تغییرات سبک زندگی پس از جراحی اسلیو معده ضروری میباشد.
- مشاوره با جراح متخصص: جراح متخصص چاقی، تمام مراحل عمل، خطرات و مزایای آن را برای بیمار به طور کامل توضیح میدهد تا فرد با در نظر گرفتن همه جوانب، جراحی اسلیو را انجام دهد.
- مشاوره تغذیه: یک متخصص تغذیه، وضعیت رژیم غذایی فرد را مورد بررسی قرار میدهد و او را با برنامههای غذایی قبل و بعد از جراحی اسلیو معده آشنا میکند.
- مشاوره بیهوشی: این مشاوره به منظور بررسی شرایط جسمی و آمادگی بیمار برای بیهوشی عمومی انجام میشود.
چه آزمایشاتی قبل از جراحی اسلیو معده باید انجام شود؟
آزمایشات قبل از جراحیهای باریاتریک مانند اسلیو معده، نقش مهمی در شناسایی مشکلات بالقوه، ارزیابی آمادگی بیمار و کاهش خطر عوارض حین و پس از جراحی دارند. انواع این آزمایشات به شرح زیر میباشد:
✔ آزمایشهای خون
✔ آزمایش ادرار کامل
✔ آزمایشات دارویی
✔ ارزیابی وضعیت گوارشی
✔ آزمایشهای قلبی و ریوی
✔ تصویربردارهای تشخیصی تخصصی
1. آزمایشهای خون
انجام آزمایشهای خون قبل از جراحی اسلیو معده یک مرحله ضروری و در واقع، کلید موفقیت عمل است که دلایل متعددی دارد. هدف اصلی انجام آزمایشهای خون، بررسی عملکرد کلی اندامها مانند کبد، کلیهها و سیستم قلب و عروق و ارزیابی مشکلات خونی و عفونت میباشد؛ چراکه وجود هرگونه مشکلی در این زمینهها میتواند عوارض جراحی و خطرات بیهوشی را در پی داشته باشد. ازجمله آزمایشهای خون قبل از عمل اسیلو معده میتوان به موارد زیر اشاره نمود:
- آزمایش شمارش کامل خون: از آنجایی که کمبود گلبولهای قرمز یا هموگلوبین میتواند منجر به بروز مشکلاتی در حین یا پس از جراحی شود و همچنین، وضعیت نامناسب گلبولهای سفید میتواند نشاندهنده عفونت یا التهاب باشد؛ لذا آزمایش شمارش کامل خون (CBC)، تعداد گلبولهای قرمز و سفید، سطح هموگلوبین و پلاکتهای خون را اندازهگیری میکند تا هرگونه اختلال خونی، کمخونی و عفونت شناسایی شود.
- آزمایشهای انعقادی: تستهای انعقادی نظیر PT, PTT, INR میتواند توانایی بدن در لخته کردن خون را مورد ارزیابی قرار دهد تا پزشک بتواند از جراحی ایمن و کاهش خطر خونریزی بیشازحد حین عمل اطمینان حاصل نماید.
- آزمایش قند خون ناشتا: برای ارزیابی دیابت یا پیشدیابت از آزمایش قند خون ناشتا (FBS, HbA1c) استفاده میشود. کنترل بیماری دیابت قبل از عمل اسلیو بسیار مهم است؛ زیرا قند خون بالا میتواند خطر عفونت را افزایش دهد و روند بهبود زخم را با مشکل مواجه کند.
- آزمایش عملکرد کبد: به منظور ارزیابی سلامت کبد و بررسی وجود چربی در کبد (کبد چرب) و یا مشکلات جدیتر، آزمایشهای عملکرد کبد (LFT) نظیر ALTو AST قبل از عمل اسلیو معده تجویز میشود.
- آزمایش عملکرد کلیه: مشکلات کلیوی میتواند خطر بیهوشی یا مصرف داروها را افزایش دهد؛ بنابراین با انجام آزمایشهای عملکرد کلیه نظیر تست BUN و تست کراتینین (Creatinine) وضعیت کلیهها مورد بررسی قرار میگیرد.
- آزمایش تیروئید: با انجام آزمایش هورمونهای تیروئیدی نظیر TSH و T4، وضعیت سلامت و عملکرد غده تیروئید ارزیابی میشود. باید دانست که اختلالات تیروئیدی میتواند بر متابولیسم و نتیجه جراحی اسلیو معده تأثیر بگذارد.
- آزمایش چربی خون: آزمایش پروفایل لیپیدی (Lipid Profile) سطح کلسترول و تریگلیسیرید را برای ارزیابی سلامت قلب و عروق اندازهگیری میکند. از آنجایی که چربی بالا میتواند موجب افزایش خطر بیماریهای قلبی شود؛ لذا قبل از عمل اسلیو معده میبایست چربی خون کنترل شود.
- تست ارزیابی سطح ویتامینهای بدن: قبل از عمل اسلیو معده، آزمایش بررسی سطح ویتامینها و مواد معدنی بدن نظیر ویتامینB12 ، فولات و آهن انجام میشود تا کمبودهای تغذیهای شناسایی شود؛ زیرا بعد از عمل اسلیو، این کمبودها بیشتر میشود و نیاز است که بعد از عمل مکملهای تغذیهای برای فرد تجویز گردد.
2. آزمایش ادرار کامل
آزمایش ادرار کامل (Urinalysis) به عنوان یک ابزار غربالگری، مشکلات پنهانی که ممکن است در ظاهر علائمی نداشته باشند را شناسایی میکند و اطلاعات ارزشمندی درباره عملکرد کلیهها، عفونت دستگاه ادراری (UTI)، وضعیت متابولیکی و وضعیت هیدراتاسیون بدن را به پزشک ارائه میدهد که ممکن است بر موفقیت جراحی و روند بهبودی تأثیرگذار باشد. ازجمله موارد تشخیصی در آزمایش ادرار قبل از جراحی اسلیو معده عبارتند از:
- وجود پروتئین در ادرار (پروتئینوری)؛ نشاندهنده آسیب کلیوی
- وجود باکتری یا گلبولهای سفید در ادرار: نشاندهنده عفونت
- وجود گلوکز یا کتونها در ادرار: نشاندهنده دیابت یا قند خون بالا
- وجود خون در ادرار (هماچوری): نشاندهنده سنگ کلیه یا آسیب به مجاری ادراری
- وجود بیلیروبین یا نیتریتها در ادرار: نشاندهنده مشکلات کبدی یا عفونتهای خاص
- اسیدیته غیرطبیعی ادرار: نشاندهنده مشکلات متابولیکی
3. آزمایشات دارویی
به کمک برخی آزمایشات خون و ادرار میتوان سطح داروهای مختلکننده عمل اسلیو معده را بررسی کرد. برخی از داروهایی که باید قبل از جراحی اسلیو، سطح آنها در بدن شناسایی شود عبارتند از:
- تست مواد مخدر و داروهای روانگردان: برای شناسایی وجود موادی مانند اپیوئیدها، آمفتامینها یا سایر مواد روانگردان به کار میرود که ممکن است تأثیر بیهوشی را تغییر دهد و خطر عوارض بعد از عمل اسلیو معده را افزایش دهد.
- ارزیابی مصرف داروهای دیابت و داروهای ضد افسردگی: داروهای دیابت مانند انسولین و متفورمین و نیز برخی داروهای روانپزشکی و ضد افسردگی ممکن است با بیهوشی تداخل داشته باشند و یا خطر عوارض قلبی و تنفسی بعد از عمل اسلیو معده را افزایش دهند. بنابراین، مصرف آنها باید توسط پزشک متوقف و یا تنظیم و کنترل شود.
- بررسی مصرف داروهای ضدانعقاد: داروهای ضدانعقاد خون نظیر وارفارین، هپارین و آسپرین، خطر خونریزی حین عمل یا پس از جراحی اسلیو را افزایش میدهند؛ لذا باید دوز آنها قبل از عمل توسط پزشک تنظیم شود و یا مصرف آنها قطع گردد.
- شناسایی مصرف الکل و نیکوتین: مصرف الکل یا نیکوتین (با سیگار کشیدن) قبل از عمل اسلیو معده میتواند خطر عوارض بیهوشی را افزایش دهد و بهبودی زخم بعد از عمل اسلیو را به تأخیر بیندازد؛ لذا مصرف آنها چند هفته قبل از عمل باید متوقف شود.
4. ارزیابی وضعیت گوارشی
جراحی اسلیو معده مستقیماً روی معده و سیستم گوارشی تأثیر میگذارد. بنابراین، شناسایی و درمان مشکلات پنهان گوارشی به کمک آزمایشهای مرتبط با گوارش قبل از جراحی اسلیو معده میتواند مستقیماً بر ایمنی و موفقیت جراحی تأثیر بگذارد. این آزمایشها به شرح زیر میباشد:
- اندوسکوپی: یکی از مهمترین و رایجترین آزمایشات قبل از اسلیو معده، اندوسکوپی (EGD) است که به کمک قرار دادن یک لوله منعطف باریک مجهز به دوربین در دستگاه گوارش، به ارزیابی دقیق وضعیت معده، مری و سایر بخشهای دستگاه گوارش میپردازد. باید دانست که آندوسکوپی قبل از اسلیو معده به دلایل متعددی انجام میشود:
✔ شناسایی مشکلات گوارشی: آندوسکوپی قبل از اسلیو معده به پزشک این امکان را میدهد که بهطور مستقیم به داخل معده و مری نگاه کند و مشکلاتی مانند زخم معده، التهاب معده، ناهنجاریهای دیواره معده و یا هرگونه عفونتی را در دستگاه گوارش شناسایی نماید. شناسایی این مشکلات قبل از جراحی مهم است؛ زیرا این عوامل میتواند موجب بروز عوارضی نظیر نشت معده بعد از عمل اسلیو شود.
✔ تشخیص فتق هیاتال: فتق هیاتال زمانی رخ میدهد که بخشی از معده از دیافراگم به بالای آن حرکت کند و وارد مری شود و در نتیجه منجر به بیماری ریفلاکس معده (GERD) یا سوءهاضمه گردد. تشخیص فتق هیاتال به کمک آندوسکوپی معده میتواند به جلوگیری از مشکلات پس از جراحی کمک کند.
✔ تشخیص وجود سرطان یا تودهها: بررسی علائم مشکوک به سرطان در معده و مری و یا تودههای غیرطبیعی به کمک اندوسکوپی انجام میشود و در صورتی که فرد دارای علائم مشکوکی باشد، قبل از جراحی اسلیو معده، نیاز به درمانهای اضافی یا تغییر در برنامه جراحی میباشد.
- تست هلیکوباکتر پیلوری: یکی از عوامل شایع بروز التهاب و زخم و معده، وجود باکتری به نام هلیکوباکتر پیلوری است که عفونت حاصل از این باکتری میتواند برخی عوارض جراحی اسلیو معده نظیر نشت معده را افزایش دهد. تست هلیکوباکتر پیلوری (H. pylori) به منظور تشخیص عفونت معده و درمان آنتیبیوتیکی قبل از جراحی ضروری میباشد. از جمله آزمایشهای مرتبط با تست شناسایی هلیکوباکتر پیلوری میتوان به آزمایش آنتیژن مدفوع، بیوپسی از معده (با اندوسکوپی) و تست تنفسی اوره اشاره کرد.
- تست رفلاکس معده: رفلاکس معده (GERD) شدید بعد از جراحی اسلیو معده بدتر نیز میشود و بنابراین، میبایست قبل از انجام عمل اسلیو با آزمایشهایی نظیر اندوسکوپی یا تست مانومتری مری، میزان رفلاکس معده را ارزیابی نمود و در صورت نیاز درمان دارویی قبل از جراحی تجویز شود.
ارزیابی وجود انسداد، انحراف یا اختلال در مسیر گوارش: مشکلاتی مانند انسداد روده، انحراف معده یا تنگی مجاری میتواند جراحی اسلیو معده را پرخطر کند. بنابراین باید به کمک آزمایشاتی نظیر اندوسکوپی، عکسبرداری با ماده حاجب (بلع باریم) و یا سیتیاسکن شکم این اختلالات را قبل از عمل اسلیو معده، شناسایی و درمان نمود.
5. آزمایشهای قلبی و ریوی
به دلیل اینکه عمل اسلیو معده تحت بیهوشی عمومی انجام میشود؛ لذا مشکلات قلبی و ریوی میتواند خطرات بالقوهای نظیر افت فشار خون و ایست قلبی در حین عمل، عفونت ریوی و لخته شدن خون بعد از عمل و نیز کاهش اکسیژنرسانی و آریتمی قلبی در طول بیهوشی یا بعد از آن را برای بیمار ایجاد کند. هدف از انجام آزمایشات قلبی و ریوی، ارزیابی وضعیت قلب و ریهها به منظور اطمینان از آمادگی بیمار برای تحمل جراحی و بیهوشی است. این آزمایشات عبارتند از:
- نوار قلب: چاقی زیاد خطر ابتلا به بیماریهای قلبی مانند فشار خون بالا، نارسایی قلبی و بیماری عروق کرونر را افزایش میدهد که این مشکلات میتواند خطر حمله قلبی یا آریتمی قلبی بعد از عمل را بیشتر کند. بنابراین برای ارزیابی عملکرد قلب، میزان ضربان و ریتم قلب، ضخامت عضلات قلب و شناسایی هرگونه بینظمی یا ضعف قلب، آزمایش نوار قلب یا الکتروکاردیوگرام (ECG) قبل از عمل اسلیو معده انجام میشود.
- اکوکاردیوگرافی: در صورت نیاز برای بررسی وضعیت قلب و مشکوک بودن به مشکلات ساختاری یا عملکردی قلب مانند اختلال دریچههای قلب، از تست اکوکاردیوگرافی (ECHO) استفاده میشود.
- آزمایش عملکرد ریه: به منظور بررسی سلامت ریه، ظرفیت ریه و ارزیابی جریان هوا به ویژه در افراد با سابقه مشکلات تنفسی نظیر آسم و یا بیماری انسدادی مزمن ریوی (COPD)، آزمایش عملکرد ریه (PFT) قبل از عمل اسلیو معده تجویز میشود؛ زیرا مشکلات ریوی میتواند باعث اختلال در اکسیژنرسانی حین یا بعد از جراحی اسلیو شود.
- تست خواب: یکی از بیماریهای مرتبط با مشکلات تنفسی، آپنه انسدادی خواب (OSA) است که در افراد چاق احتمال دارد بروز کند. برای تشخیص آپنه خواب در بیمارانی که علائمی نظیر خروپف شدید یا خوابآلودگی روزانه دارند، تست خواب یا پلی سومنوگرافی (Polysomnography) انجام میشود.
6. تصویربردارهای تشخیصی تخصصی
آزمایشهای تصویربرداری میتوانند اطلاعات مهمی درباره وضعیت ساختاری و عملکردی اعضای داخلی بدن، بهویژه معده و اندامهای مرتبط را به پزشک ارائه دهند؛ ازجمله:
- سونوگرافی یا سیتی اسکن: سونوگرافی و سیتیاسکن (CT scan)برای بررسی وضعیت چربی کبد، کیسه صفرا، فتقهای هیاتال، زخمهای معده یا مشکلات دیواره معده، انسداد یا تنگی در مسیر گوارشی، وضعیت رگها و عروق بزرگ شکم، میزان ضخامت و توزیع چربی در ناحیه شکم، التهاب روده، بیماری کرون یا کولیت و همچنین وجود تودههای غیرطبیعی در شکم، کبد، یا سایر اندامهای مرتبط به کار میرود.
- تصویربرداری از قفسه سینه با اشعه ایکس: تصویربرداری از قفسه سینه با اشعه ایکس (X-ray)، سلامت ریهها را ارزیابی میکند و به شناسایی مشکلات تنفسی که ممکن است بر جراحی اسلیو معده تأثیر بگذارد، کمک میکند.
هدف از انجام آزمایشات قبل از عمل اسلیو معده
آزمایشات قبل از اسلیو معده با اهداف زیر انجام میشود:
- شناسایی مشکلات احتمالی و مختلکننده موفقیت جراحی و روند بهبودی
- کاهش خطرات و عوارض حین و بعد از عمل اسلیو معده
- بررسی سلامت کلی بیمار و اطمینان از عملکرد خوب قلب، ریهها، کبد، کلیهها و سیستم خونرسانی
- ارزیابی بیماریهای مرتبط با چاقی نظیر دیابت، فشار خون بالا و آپنه خواب
- اطمینان از آمادگی بدن برای جراحی و بیهوشی
- برنامهریزی دقیق و مناسبتر برای مراقبتهای قبل و بعد از عمل اسلیو معده
آزمایشات قبل از اسلیو معده چه مدت قبل از عمل باید انجام شود؟
معمولاً توصیه میشود که آزمایشات قبل از عمل اسلیو معده در بازه زمانی چند روز تا یک هفته قبل از جراحی تکمیل شوند تا پزشک فرصت کافی برای بررسی نتایج و آمادهسازی بیمار برای جراحی داشته باشد.
البته زمان انجام برخی آزمایشهای خاص ممکن است بر اساس نیازهای هر فرد و به صلاحدید پزشک، متفاوت باشد و به زمان بیشتری نیاز داشته باشد.
نکات مهم قبل از انجام آزمایشات لازم برای اسلیو معده
- برخی از آزمایشهای خون نیاز به ناشتا بودن بین 8 الی 12 ساعت دارند؛ لذا باید در این مورد با پزشک مشورت نمود.
- داروهای مصرفی بیمار قبل از عمل اسلیو معده باید توسط پزشک بررسی شود و داروهایی که ممکن است برای عمل خطرناک باشند مانند داروهای رقیقکننده خون، مصرف آنها قبل از جراحی اسلیو معده باید متوقف شود.
- در صورت وجود عفونت قبل از جراحی اسلیو معده، مشکل باید درمان شود تا از عوارض بعدی جلوگیری شود.
- قبل از آزمایشات تصویربرداری یا اندوسکوپی، رژیم غذایی باید طبق دستورالعمل پزشک رعایت شود.
در صورت مساعد نبودن جواب آزمایشات قبل از اسلیو معده، چه باید کرد؟
نتایج آزمایشهای قبل از عمل اسلیو معده باید توسط پزشکان متخصص غدد، متخصص گوارش و متخصص قلب و ریه بررسی شود. هرگونه مشکل شناساییشده باید قبل از جراحی مدیریت گردد و زمانی که مشکل برطرف شد، پزشک جراحی اسلیو را انجام میدهد. در غیر این صورت، تا زمان برطرف نشدن مشکل شناساییشده توسط آزمایشات، عمل اسلیو معده به تأخیر خواهد افتاد. البته اگر نتایج اولیه غیرطبیعی باشند، تکرار آزمایشها مورد نیاز است. مشکلات شایع در آزمایشات قبل از جراحی اسلیو و اقدامات لازم برای برطرف کردن مشکل به شرح زیر میباشد:
- کم خونی: دریافت مکمل آهن، ویتامین B12 و فولات به تجویز پزشک
- اختلالات انعقاد خون: دریافت داروهای خاص و رقیقکننده خون برای تنظیم انعقاد به تجویز پزشک
- قند خون کنترل نشده: تنظیم رژیم غذایی و شروع یا تغییر داروهای دیابت به تجویز پزشک تا زمانی که قند خون به حد قابل قبولی برای شروع عمل اسلیو برسد
- چربی کبد: رعایت رژیم کمچرب و کمکالری تا زمان بهبود وضعیت کبد
- اختلال عملکرد کبد: بررسی علت (مانند هپاتیت و سیروز کبدی) و درمان آن
- عفونت هلیکوباکتر پیلوری: درمان آنتیبیوتیکی معمولاً 1 الی 2 هفته قبل از جراحی و در برخی موارد، اندوسکوپی پس از درمان دارویی
- نوار قلب یا عملکرد ریوی غیرطبیعی: درمان با داروهای تجویزی پزشک و تغییر در سبک زندگی
- آپنه خواب: استفاده از دستگاههای کمکی تنفسی (CPAP)
- اختلالات تیروئید: مصرف داروی لووتیروکسین به تجویز پزشک و کنترل سطح هورمونها
سخن پایانی
آزمایشات قبل از اسلیو معده بخش حیاتی از فرایند آمادهسازی بیمار به شمار میرود. این آزمایشها به پزشک کمک میکند تا وضعیت بیمار را ارزیابی کرده و خطرات احتمالی جراحی را کاهش دهد. تهیه پکیج اسلیو معده اقساطی دکتر سینوهه و پکیجهای چکاپ دکتر سینوهه به شما این امکان را میدهد تا ضمن برخورداری از مهارت بالا و دقیق تیم پزشکی، بتوانید معاینات و آزمایشهای جامعی قبل از عمل اسلیو معده انجام دهید و از آمادگی بدنی خود برای جراحی چاقی اطمینان حاصل کنید و عمل موفقیتآمیزی داشته باشید.
سؤالات متداول
1. چرا باید آزمایشات قبل از جراحی اسلیو معده را انجام بدهم؟
آزمایشات قبل از جراحی اسلیو معده به پزشک کمک میکنند تا وضعیت کلی سلامتی شما را ارزیابی کند و مشکلات احتمالی که ممکن است بر جراحی تأثیر بگذارند (مانند مشکلات قلبی، گوارشی یا تنفسی) را شناسایی کند. این آزمایشات همچنین به کاهش خطرات جراحی و بهبود نتایج آن کمک میکند.
2. آیا همه بیماران نیاز به آزمایشات قبل از اسلیو معده دارند؟
بله، تقریباً همه بیماران نیاز به آزمایشات قبل از جراحی اسلیو معده دارند. این آزمایشات برای اطمینان از اینکه شما آمادگی جسمانی لازم برای جراحی را دارید، ضروری هستند. این آزمایشات معمولاً شامل آزمایش خون، ادرار، سونوگرافی و گاهی آندوسکوپی میباشند.
3. آیا باید داروهایم را قبل از انجام آزمایشات قطع کنم؟
برخی از داروها ممکن است بر نتایج آزمایشات قبل از عمل اسلیو معده تأثیر بگذارند و یا خطرات جراحی را افزایش دهند. مهم است که پزشک خود را از تمامی داروهایی که مصرف میکنید آگاه کنید. پزشک ممکن است توصیه کند که برخی داروها را قبل از انجام بعضی از آزمایشات یا قبل از جراحی قطع کنید و یا دوز آنها را به گونهای دیگر تنظیم نمایید.
4. آیا باید درباره مصرف مکملها یا داروهای گیاهی قبل از عمل اسلیو به پزشک بگویم؟
بله، مصرف مکملها و داروهای گیاهی میتواند بر جراحی و روند بهبودی تأثیر بگذارد. برخی از مکملها ممکن است باعث خونریزی بیشتر و یا تداخل با داروهای بیهوشی شود. بنابراین، اطلاعرسانی در مورد مصرف مکملها به پزشک معالج بسیار مهم است.
5. آیا نتایج آزمایشات قبل از اسلیو معده میتواند باعث لغو جراحی شود؟
بله، در صورتی که آزمایشات نشان دهند که شما مشکلات جدی سلامتی دارید که خطر جراحی را افزایش میدهد، ممکن است جراحی به تعویق بیفتد یا لغو شود. هدف این است که ایمنی شما حین عمل تضمین شود و جراحی با کمترین خطر ممکن انجام شود.
نظر شما